Układ dokrewny
Układ dokrewny to zespół narządów, które produkują i wydzielają substancje biologicznie czynne, tj. hormony wprost do krwi bez użycia jakichkolwiek przewodów wyprowadzających (stąd nazwa glandulae sine ductibus).Układ dokrewny jest jednym z 3 układów scalających ustrój (integracja endokrynna, krwionośna i nerwowa).
Układ dokrewny wraz z autonomicznym układem nerwowym i układem limbicznym odpowiada za utrzymanie homeostazy ustroju.
Cechy charakterystyczne:
- brak przewodów wydalających
- hormony są uwalniane wprost do krwi żylnej
- zasadniczo miejsce działania hormonu jest odległe od miejsca jego wytwarzania. Wyjątek stanowią tzw. hormony tkankowe, które działają w miejscu wytwarzania, np. prostaglandyny, enkefaliny, endorfiny.
- hormony działają na komórki poprzez specyficzne receptory błonowe i cytozolowe
- większość hormonów wykazuje dobowy cykl wydzielania (np. hormony kory nadnercza - rano). Niektóre hormony są wytwarzane okresowo, np. gonadotropina kosmówkowa i laktogen kosmówkowy są produkowane przez łożysko w ciąży.
- większość hormonów wykazuje ukierunkowanie do narządów (tropizm), np. hormony przedniego płata przysadki (adenohypophysis).
Pod względem mechanizmów regulacyjnych gruczoły dokrewne można podzielić na 3 grupy :
- hormony tylnego płata przysadki (neurohypophysis)
- gruczoły dokrewne niezależne od osi podwzgórzowo-przysadkowej
- gruczoły zależne od osi podwzgórzowo-przysadkowej
15.12.2008. 19:06
Tylny płat przysadki
Tylny płat przysadki jest jedynie magazynem hormonów (wazopresyny, ADH i oksytocyny), które są produkowane w jądrze nadwzrokowym i przykomorowym (nucleus supraopticus et paraventricularis) i przekazywane są do tylnego płata przysadki drogą neuronową (nadwzrokowo-przysadkową i przykomorowo-przysadkową).Gruczoły dokrewne niezależne od osi podwzgórzowo-przysadkowej produkują hormony w zależności od :
- stężenia glukozy (trzustka)
- stężenia kationów wapniowych (komórki C tarczycy i przytarczyce)
- pobudzenia układu sympatycznego (rdzeń nadnerczy)
Trzustka wydziela insulinę przy wysokim stężeniu glukozy we krwi (hiperglikemia) lub glukagon przy hipoglikemi.
Przytarczyce wydzielają parathormon przy hipokalcemi, a komórki C tarczycy przy hiperkalcemi.
Rdzeń nadnerczy wydziela aminy katecholowe przy stresie.
Gruczoły dokrewne, które działają poprzez oś podwzgórzowo-przysadkową podlegają regulacji ośrodkowej (hormon wzrostu - somatotropina), prolaktyna i MSH (melanotropowy hormon) oraz regulacji ośrodkowej i obwodowej (ośrodkowo-obwodowej) ? tarczyca, gonady, kora nadnerczy.
15.12.2008. 19:05
Jądro lejka/łukowate
Jądro lejka/łukowate (nucleus infundibuli/arcuatus) podwzgórza produkuje 10 czynników hypophysiotropowych, czyli takich, które wpływają na przedni płat przysadki i regulują przez nią wydzielanie hormonów tropowych.Wśród tych 10 czynników wyróżnia się 3 pary pobudzająco-hamujące (liberyny - pobudzają ; statyny - hamują). Dotyczą one wydzielania hormonu wzrostu (GH), prolaktyny (PRL) i hormonu melanotropowego (MSH).
Wymienione 3 hormony tropowe przysadki wykazują swoistość narządową :
- hormon wzrostu GH - do chrząstek nasadowych
- prolaktyna PRL - do sutka
- MSH - do melanocytów
Pod ich wpływem opóźnia się zrastanie i kostnienie chrząstki nasadowej, przez co wydłuża się kość (GH), sutek produkuje mleko (PRL), a melanocyt melaninę (MSH).
Ani kość, ani mleko, ani melanina nie są w stanie od dołu zatamować wydzielania GH, PRL i MSH (nie posiadają więc regulacji obwodowej). Ich zahamowanie może odbywać się tylko poprzez regulację ośrodkową, tzn. wytwarzanie statyn przez podwzgórze dla tych 3 hormonów przysadki.
Pozostałe 4 czynniki to wyłącznie liberyny, które pobudzają przedni płat przysadki do wytwarzania ACTH, TSH, FSH i LH.
ACTH działa na korę nadnerczy
TSH na tarczycę (z wyjątkiem komórek C)
FSH/LH na gonady
Pod wpływem tej stymulacji wymienione 3 narządy, które są gruczołami dokrewnymi (melanocyty, kość, sutek NIE!) produkują swoiste hormony - wzrost stężenia tych hormonów w osoczu hamuje wydzielanie przez te narządy (pętla krótka) oraz powoduje hamowanie przedniego płata przysadki (pętla długa).
Rzeczone gruczoły dokrewne (gonady, tarczyce, kora nadnerczy) są więc pobudzane ośrodkowo, a hamowane obwodowo przez zwiększenia stężenia tych hormonów w osoczu.
[regulacja centralna - kość, sutek, melanocyty]
15.12.2008. 19:04
RYS HISTOLOGICZNY
Tarczyca ma budowę pęcherzykową, ścianę pęcherzyka buduje nabłonek szcześcienny, a wnętrze pęcherzyka wypełnia koloid zwany tyreoglobuliną. Hormony tarczycy są produkowane w nabłonku sześciennym (wiążą się z tyreoglobuliną). Pomiędzy pęcherzykami znajdują się komórki C okołopęcherzykowe, które produkują kalcytoninę.Nadnercze składa się z 2 różnych części - ektodermalnego rdzenia i mezodermalnej kory. Kora (cortex) ma 3 warstwy /od zewnątrz/ :
- 1[ZKGM] zewnętrzną, czyli kłębuszkowatą (glomerulosa) mineralokortykoidy
- 2[ŚPFG] środkową, czyli pasmowatą (fasciculata) glukokortykoidy
- 3[WSRA/E] wewnętrzną, czyli siatkowatą (reticularis) androgeny/estrogeny
W trzustce znajdują się komórki Langerhansa (Długiego Jasia) :
- alfa - glukagon
- beta - insulina
- delta - somatostatyna
W jądrze gruczołem dokrewnym jest tkanka śródmiąższowa zbudowana z komórek Leydiga, które znajdują się pomiędzy cewkami nasiennymi. O ile tkankę śródmiąższową od krwi nie odziela bariera, to część zewnątrzwydzielniczą jądra, czyli bariera plemnikotwórcza odziela bariera krew-jądro.
15.12.2008. 19:03
GLANDULA THYROIDEA
GLANDULA THYROIDEA(oś podwzgórzowo-przysadkowa)
- trójjodotyronina (T3)
- tyroksyna (T4)
- regulują prawidłowy wzrost
- regulują przemianę materii
anabolicznie (dawki umiarkowane)
katabolicznie (dawki wysokie)
- regulują aktywność fizyczną i umysłową (poza osią)
- kalcytonina
w osoczu - Ca2+ H2PO4
w nerkach - Ca2+ H2PO4
transport krew kość
[Ca2+]*[H2PO4] = constans
GLANDULA SUPRARENALIS
(oś podwzgórzowo-przysadkowa)
CORTEX
- [warstwa 1] aldosteron
- [warstwa 2] kortyzol
- [warstwa 3] androgeny, dehydroepindrosteron, androstenedion
warstwy 1+2
- wchłanianie Na+Cl- w nerce
- wydalanie K+ w nerce
- działają katabolicznie
- [-] zmniejszają reakcje obronne komórki i immunologiczne
- wydzielanie H+Cl- w żołądku (wrzody!)
- [+] działają osteoporotycznie
- wzrost ciśnienia krwi we wstrząsie (wchłaniają sód i wodę, zwiększa się łożyska, wywierają efekt przyzwalający na aminy katecholowe)
warstwa 3
- działanie anaboliczne
- maskulinizacja (poza osią)
MEDULLA
- epinefryna (adrenalina)
- norepinefryna (noradrenalina)
- uruchamiają mechanizm "walcz i uciekaj"
- [+] rozszerzają tętnice mm. szkieletowych kończyn
- [-] zwężają tętnice skóry i trzew
- pobudza czynność serca
- pobudza glikogenolizę i lipolizę
- hamuje uwalnianie insuliny
15.12.2008. 19:03
GLANDULAE PARATHYROIDEAE
GLANDULAE PARATHYROIDEAE- produkują parathormon, który zwiększa [+] poziom Ca2+ we krwi, a obniża kwaśne fosforany w osoczu (antagonista kalcytoniny)
- przy nadczynności przytarczyc dochodzi do osteoporozy i rozwoju choroby wrzodowej
- hiperkalcemia [+] pobudza gastrynę, która [+] stymuluje wytwarzanie HCl
w osoczu - Ca2+ H2PO4
w nerkach - Ca2+ H2PO4
TESTIS OVARIUM
TESTOSTERON
- wzmaga wzrost i czynność najądrzy, gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych i prącia
- silne działanie anaboliczne
- warunkuje II-rzędowe cechy płciowe (poza jądrami)
- stymuluje dojrzewanie komórek rozrodczych
ESTROGENY (estradiol, estron, estriol)
- stymulują wzrost macicy, jajowodów i pochwy
- rozwój II-rzędowych cech płciowych (poza jajnikami)
- rozrost endometrium po ustaniu krwawienia miesiączkowego
PROGESTAGENY (progesteron)
- rozwój endometrium po jajeczkowaniu
- przygotowuje macicę do otrzymania zapłodnionego jaja
- pobudza wydzielanie gruczołu sutkowego
15.12.2008. 18:58
PANCREAS
INSULINA- produkcja - komórka beta
- !!! jest jedynym hormonem, który [-] obniża poziom cukru w osoczu
- powoduje ona przechodzenie glukozy z osocza do komórki
- silny hormon anaboliczny i produkt przemiany cukrów w komórkach
GLUKAGON
- produkcja - komórka alfa
- zwiększa stężenie glukozy we krwi - podobnie jak GH, aminy katecholowe, T3,T4, hormony kory nadnercza
- powoduje glikogenolizę, glukoneogenezę
SOMATOSTATYNA
- produkcja - komórka delta
- [-] hamuje uwalnianie insuliny i glukagonu
- [-] hamuje wydzielanie trzustki i perystaltykę jelit
- [-] hamuje hormon wzrostu GH
- [-] hamuje czynność trzustki - lek przy schorzeniach jamy brzusznej
TYLNY PŁAT PRZYSADKI (NEUROHYPOPHYSIS)
WAZOPRESYNA
- obkurcza łożysko naczyniowe, zwłaszcza tętnice
- [+] wzrost ciśnienia tętniczego, ale
- [-] spadek ciśnienai w układzie żyły wrotnej
HORMON ANTYDIURETYCZNY I WAZOPRESYNA
- wchłaniają wstecznie wodę w kanaliku dystalnym nefronu, przez co [+] zwiększają łożysko naczyniowe
- niedobór - moczówka prosta
OKSYTOCYNA
- skurcze ciężarnej macicy
- estrogeny wywierają na mięśniówkę macicy efekt przyzwalający
(więcej estrogenów lepszy skurcz, efekt 2+2 = 5 !)
15.12.2008. 18:56
Ostatnio kolega namówił mnie, żebym obejrzał ten serwis: phone cards. Nie zapomnij zawitać na zaprzyjaźnioną witrynę internetową naszego kolegi: serwis wózków. Z tą jesteśmy od długiego czasu, dlatego powinieneś ją odwiedzić: kurs kadrowo płacowy. Pamiętaj, aby nie zapomnieć zajrzeć na adres internetowy moich przyjaciół: kursy angielskiego. Słyszałem, że ta witryna internetowa będzie znakomita: international phone cards.Spis treści
- Układ dokrewny
- Tylny płat przysadki
- Jądro lejka/łukowate
- RYS HISTOLOGICZNY
- GLANDULA THYROIDEA
- GLANDULAE PARATHYROIDEAE
- PANCREAS